पुस्तक - समीक्षा

यात्रा र घुम्तीहरू

ठाकुर बेलबासे

अमर शाह तीसको दशकका कवि लेखक । साहित्यिक बजारबाट झन्डै तीन दशक गुमनाम पछि फेरि फर्किएका छन् । व्यवसायी जीवनले उनलाई कतै अल्झायो । साहित्यिक तृसनाले मन सुख्खा भए पनि व्यवसायीक घुम्तीहरूमा उनी अलमलिए । फेरि पनि गुनासो केही छैन्, उनमा । साहित्यबाट टाढिएका तिन दशकले उधुमै खुसी नदिए पनि दुख नदिएको अनुभव उनीसँग छ । मनको कतै गहिर्याइमा तिन दशकमा केही चिज गरेमेको झिनो पीडा भने उनले आज पनि अनुभव गरेको पुष्टि यात्रा र घुम्तीहरू कविता सङ्ग्रह भित्रको उनैको भूमिकाले गर्दछ । 

कथा र कवितालाई सिर्जनाको मुल विद्या बनाएका अमरका आदियुग कथासङ्ग्रह २०४५ , कुरुक्षेत्र कथासङ्ग्रह २०७१ र यात्रा र घुम्तीहरू कवितासङ्ग्रह २०७२ जस्ता कृतिहरू प्रकाशित रहेका छन् । 

पश्चिम नेपालको सल्यानमा जन्मिएका अमरका सिर्जनामा गाउँबेसीका कथा व्यथा समेटिएका हुन्छन् । उनले गाउँका कुरा साहित्यमा उठान गरे ता पनि गाउँको सपाट तस्वीर भने देखिदैन । 

उनको पछिल्लो कविता कृति यात्रा र घुम्तीहरू औसत नेपाली मान्छेहरका कथा उनीएको कृति हो । कवि शाहले राज्यबाट प्रताडाना खेप्दै गरेका नागरिकका आवाजलाई कवितामा पोखेका छन् । 

हप्तौँसम्म घाम नउदाँउदा 

यसपटक पनि थुरथुर काप्यो ननकौ धोवी 

..................

चिसोले छेड्यो फुसका छानाहरू 

र सजिलै पार गर्यो

........

हप्तौँसम्म घाम नउदाँउदा 

शीतलहरमा 

यसपटक फेरि काम्यो 

बर्षौँदेखि कापिरहेको मधेस 

(शीतलहर )

कवि शाह कविताको पलट खोज्न समाज र मान्छे भन्दा पर जाँदैनन् । मान्छेका जीवन भोगाइलाई नै उनले काव्यिक सौन्दर्यताले सजाउन खोजेका छन् । 

पार गरिसकेको लामो उकालोसंग 

अझै काट्न बाँकी केही घुम्तीहरू दाँज्दै 

थप हिम्मत जुटाइरहेको 

बिसौनीमा भारी बिसाएको भरियाजस्तै 

सम्झिरहेछु विगत । 

(जीवनको उत्तराद्र्धमा  )

एक जना कविमा संवेदनशील मन , कोमल भावनाहरू र पीडालाई महसुस गर्ने भिन्न चेतना भयो भने उसले राम्रा कविता लेख्न सक्छ भन्ने गरिन्छ । अमर शाहसँग यी तिनवटै कुरा भइकन पनि कवितालाई भिन्ने वान्की दिन सक्ने छुट्टै शिल्प पनि छ । 

रोटी बाँडेर खायौँ 

बिछ्यौना बाँडेर सुत्यौँ

हुर्कियौँ माया बाँडेर अफन्तको 

र , यसरी 

सँगसँगै खुसी भयौँ  हामी धेरै पटक 

र दुखी पनि भयौँ धेरै पटक सँगसँगै । 

(भाइको मृत्युमा )

शाहको यस कृतिमा   चार दशकको अवधिमा लेखिएका कविताहरू पढ्न पाइन्छ । झण्डै चार दशक अघिको जवान कविले सोच्ने कुरा र जीवनको उत्तराद्र्ध तर्फ जाँदै गरेको कविका भावनाहरू एउटै पुस्तकमा पड्न पाउदा पाठकलाई भिन्न किसिमको रामाइलो दिन्छ यो पुस्तकले । 

गतिशील गाडीको चक्काझैँ

तिन सय पैसट्ठी दिनहरूका खुड्किलाहरू 

चढ्दै जान्छौँ हामी 

र , रिवान्ड थिचेको टेपझैँ

बजाउँछौँ आँखामा गीत । 

(नयाँ वर्ष )

२०३३ सालको बैशाखमा लेखिएको यो कवितामा कवि शाहको चिन्तन ऊर्जा अलि भिन्न  देखिन्छ । 

आवश्यकताले लखेटेर कुद्यो 

वा , चाहनाहरूले चिमोटेर कुद्यो 

तर , कुदिरह्यो सपनाहरू पछ्याउँदै 

निरन्तर कुदिरह्यो 

(मध्यम वर्ग ) 

२०७१ फागुनमा लेखिएको यो कवितामा शाहको जीवनको सङ्घर्षको चरम अनुभूति भेटन सकिन्छ । एउटा सामान्य मान्छेले जीवनलाई सपनाको आहारा देखाएर कुदाइरहेको अनुभवजन्य विषयलाई उनले कवितामा उत्खनन गरे । 

समग्रहमा कवि अमर शाह कवितामा निरन्तर मानव जीवनका अनेक आयामलाई पछ्याउदै आएका छन् । उनले कविता साहित्यसँग बीचमा टुटेको समयम अनेक कुरा अनुभव गरे होलान ती कुरालाई पनि उनले मान जीवन र परिवेशसँग तुलना गरेर कवितामा पोखिएका छन भन्न सकिन्छ । 

उनका कविता छोटा छन् ।  सरल छन् ।सरल भइकन पनि कुनै कथा पढेको जस्तो भने छैनन् । यसकारण पनि शाहका कविता  पढ्न मन र मस्तिष्क दुवैलाई सक्रिय बनाउनु पर्ने हुन्छ । 



अतिथि चित्रकार

सङ्गीत र कविता वाचन

मूर्तिकला

हाम्रा गतिविधिहरू

फोटो ग्यालरी

हाम्रा सम्मान र पुरस्कारको प्रोफाइल